د ِ روز ِ نبردِت واساز ِ شامیرزاچنو ناله کردم که سنگم وِریسا*
موسیقی، موسیقی حماسه است، در لرستان، موسیقی حماسه است در بختیاری. در فارس...
غم نامه های پهلوانان امروز و دیروز است، در فریاد سرنای دمیده و در بازی های رنگ رنگ وزیده.
علی مردان خان، نامش همه جا هست و اگر ندانی، می پنداری کسی بوده در زمان رستم و هم رزم گیو و گودرز، مردانه و نرانه سر انیران به خاک مالیده؛ و اکنون که می دانی، مردانگی را چمی دیگر می جویی تا آن چه را این پهلوانان امروز کردند، در آن گنجایی دهی.
از بختیاری و لرستان و فارس که در آیی، همه جای ایران همین بوده...مگر نیست مازندران و کردستان و گیلان و آذربایجان و بلوچستان؟ بنازم که چون در این مردم می نگرم، جز این ها نمی بینم.
همه خاک ِ ایران ِ عنبر نسیم
که خاک اش گرامی تر از زرّ و سیم
همه یک دلان اند یزدان شناس
به یزدان ندارند از کس سپاس
نمونه ای از گبه ی بختیاری
در موسیقی بختیاری، مایه، مایه ای حماسی ست، و اگر تغزلی هست و مویه ای، به پیروی از همان حماسه، روایتی روایی دارد. مهم ترین مقام های موسیقی بختیاری که دارای متر ثابت هستند بازی هایی هستند چون چوب بازی و دستمال بازی. بازی، واژه ای ست که پارسیان برای "رقص" می گویند. چوب بازی و دستمال بازی، نمونه های بارز همان حماسه اند: چوب نماد شمیر است و چوب بازی، شمشیر زنی ست و دستمال نماد درفش و دستمال بازی تلاش برای سرفراز داشتن درفش کاویان. و آواز ها که خود حماسی هستند و محادثتی از تاریخ به کول می کشند. سرنایی و کرنایی و دهلی... طبل جنگ وار.
زمانی به پی روایتی از "دی بلال" می گشتم، که به آن "مرادخانی" هم می گویند (منسوب به به مرادخان) و حیرت از این دارم که در دی بلال و "دوتر لچک ریالی" و "داینی" و ... هم که تغزلی اند، باز همان نام های آشنا به گوش می رسد و غمی که در پس آن هاست، غم نوعروسانی ست که دامادشان همان فردای شب شباب در جنگ برای همیشه در حجله ی مرگ خفت.
همه شی م قربون ِ ته الا تفنگم
یه امشو ممونتم سحر مجنگم
***
بزن نی زن که غم داره دل مو
بزن نی زن که دوره منزل مو
بزن نی را مقام نی نگردون
به هر نوعی که می خواهد دل مو
الهی کار کس مشکل نی افته
سر کار کسی با دل نی افته
مو افتادم چو در زنجیر دورون
الهی هیچ کسی غافل نی افته
* زنده یاد شامیرزا مرادی مقصود است: در روز نبردت، همراه با ساز شامیرزا چنان ناله کردم که سنگ هم گریست...
قطعاتی از موسیقی بختیاری و لری ِ استان فارس و چهارمحال و بختیاری
- شیرعلی مردون، آواز محمدعلی گرماخیز 03:07، 365 کیلوبایت
- شیرعلی مردون و گلم گلم، آواز رمضان علی باروزه، سرنای علی اکبرمهدی پور، دهل علی حیدری 05:33، 650 کیلوبایت
- سرکویی، آواز رمضان علی باروزه، سرنای علی اکبرمهدی پور، تنبک علی حیدری 07:12، 844 کیلوبایت
- چشمه ی کوه رنگ و سحرناز، آواز نریمان فاضلی، سرنای علی اکبرمهدی پور، تنبک علی حیدری 05:36، 657 کیلوبایت
- بیدگونی، گل ناز جهرم و فرود، آواز نریمان فاضلی، سرنای علی اکبرمهدی پور، تنبک علی حیدری 07:49، 917 کیلوبایت
- جشن نوروزی، سرنای علی اکبرمهدی پور، تنبک علی حیدری 04:10، 489 کیلوبایت
- واسونک، سرنای اوستا عزیز 02:21، 277 کیلوبایت
- شانه شکی، سرنای زنده یاد شامیرزا مرادی، دهل رضا مرادی 10:24، 1.19 مگابایت
- سواربازی، سرنای زنده یاد شامیرزا مرادی، دهل رضا مرادی 13:56، 1.59 مگابایت
- سه پا، تال (کمانچه ی لری) زنده یاد همت علی سالم 02:19، 272 کیلوبایت
- پریشانتم، تال زنده یاد همت علی سالم، آواز سخایی 03:49، 448 کیلوبایت
- دایه دایه، تال زنده یاد همت علی سالم، آواز سخایی 04:38، 543 کیلوبایت
- جهرمی، آواز احمد چرخی، تار اصغر محمدی جهرمی، تمبک غفور فخرآوری 05:35، 654 کیلوبایت
- کتراکه، آواز منصوری 04:33، 533 کیلوبایت
- دوتر لچک ریالی، آواز برات علی نعمتی، نی حسین حیدری، تمبک علی حیدری 05:04، 595 کیلوبایت
- دشتی آبادانی، آواز برات علی نعمتی، نی حسین حیدری 03:29، 409 کیلوبایت
- دی بلال، آواز برات علی نعمتی، نی حسین حیدری، تمبک علی حیدری 02:11، 257 کیلوبایت
- داینی، آواز عرفان خسروی 02:01، 236 کیلوبایت
عزیزم مردی از نامرد نایه
فغون و ناله از بی درد نایه
حکایت بشنو از پور فریدون
که شعله از تنور سرد نایه
